Van koor naar kwintet: het voelt als een trapezesprong zonder vangnet. Jarenlang al zing ik in een warm bad van stemmen, keurig verdeeld over sopranen, alten, tenoren en bassen. Er is een dirigent die telt, wijst, stopt, uitlegt en opnieuw begint.
Maar nu is er, naast dat koor, ineens een ensemble van vijf mensen. Vijf stemmen. Geen échte muzikaal leider. Alleen een gedeelde liefde voor pop, singer-songwriter en folk, en het verlangen om meerstemmig te zingen. Ambities om op te treden, zijn er (nog) niet. Eerst maar eens liedjes zoeken die ons aanspreken. We komen uit bij Yentl & De Boer, The Staves, 10CC, Fleetwood Mac en First Aid Kit om maar eens wat te noemen.
De eerste vraag: wie zingt wat? In een koor sta je in de veiligheid van je stemgroep. In een ensemble moet je jezelf steeds opnieuw uitvinden. Je hoort een liedje en denkt: ‘Ja! Die hoofdmelodie wil ik zingen.’ Maar iemand anders ook. Of misschien juist niet. Soms eindigt de hoogste stem ineens bij iemand die zichzelf nooit als ‘hoog’ zag. Dan kijken we elkaar verbaasd aan. Omdat het verrassend mooi mengt. Het is zoeken, schuiven, uitproberen. De vrijheid vinden. En vooral: luisteren. Écht luisteren, niet alleen naar jezelf.
Zonder dirigent is er niemand die zegt wanneer iets ‘goed’ is. Je moet sámen bepalen: werkt dit? Klopt het qua ritme? Is het spannend, ontroerend of toch te rommelig? Dat vraagt tijd, geduld en een flinke dosis kwetsbaarheid. Want je ideeën liggen open en bloot op tafel. Een meerstemmig akkoord kan euforie oproepen, maar ook een sarcastisch bedoeld ‘niets meer aan doen’. Soms voelt het of je door de mand valt. Daar moet je mee leren omgaan. Maar je merkt ook dat het proces belangrijker is dan het gelijk.
Langzaam ontstaat er iets bijzonders. Een eigen geluid. Niet gepolijst, niet perfect, maar wel: hartstikke levend. De ademhaling valt samen en blikken zeggen meer dan tellen ooit deed. Je leert vertrouwen op elkáár, op het moment, en: op het feit dat muziek niet alleen geleid hoeft te worden, maar ook mag ontstaan.
Van koor naar ensemble is loslaten en opnieuw leren ‘spelen’. Minder houvast, meer verantwoordelijkheid. Maar als het lukt — als vijf stemmen ineens één verhaal vertellen — dan is dat misschien wel het mooiste zingen dat er is. En dat allemaal rond de keukentafel. Vergeet die trapeze. Ga een echt avontuur aan.
Jan van Deursen, webredacteur Vocalink